İŞÇİ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ GENEL PRENSİPLERİ

İSİG’nin önemi:

İnsan ve insan sağlığı ne kadar önemli ise iş sağlığı ve iş güvenliği o kadar önemlidir.

İnsanın değeri: İnsan yaratılmışların en değerlisi ve en şereflisidir. Bütün yaratılmışlar insana ve insanlığa hizmet için yaratılmıştır.

İnsan Sağlığının değeri: İnsan ve insan sağlığını parayla pulla ölçmek mümkün değildir. İnsanın hayatı ve sağlığı mukaddestir. İnsan hayatı ve sağlığını ekonomik değerlere tahvil etmek yanlıştır.

İş Kazaları ve Meslek hastalıkları sonucu kayıplar:

Dünyada İş Kazaları

Global bakış açısından iş kazaları önemli bir problem olarak ortaya çıkmaktadır. Uluslararası Çalışma Ofisi (ILO) iş kazaları ve meslek hastalıklarına ilişkin verileri toplamaktadır. Bir tahmine göre yılda 180.000 kişi iş kazaları sonucu ölmekte 110.000 kişi ise yaralanmaktadır ( Kliesch,1988) Sanayileşmiş ve az gelişmiş çok sayıda ülkede, ölümcül kazaların oranı 1960’ lardan sonra düşmüştür. Örneğin son 20 yılda düşüş oranı Japonya ve İsveç’te %20, Finlandiya’da ise % 62 olmuştur (Kliesch, 1988). Benzer şekilde ciddi kazaların oranı da en azından sanayileşmiş ülkelerde düşmektedir. Bunun açıklaması olarak daha az işçinin tehlikeli işlerde çalışması ve işyerlerinin daha güvenli olması verilmektedir.

Bu sayılar yüksektir, fakat kısmen verilerin yetersizliği nedeniyle oldukça muğlaktır. Daha yakın bir araştırma (Takala,1998) halen yüksek sayılar vermektedir. Tüm dünya için 1994 yılındaki tahmini ortalama ölümcül kaza oranı 100.000 işçide 14’tür. Toplam ölümcül kaza sayısı ise 335.000 dir. Oranlar ülkeler ve bölgeler arasında olduğu gibi ekonomik aktiviteler arasında da değişim göstermektedir.

İşyerlerindeki ölüm sayısında ilişkin yapılan bir tahmin Tablo 1.1 de verilmiştir. 1994 yılında toplam 800.000 kişi hayatını kaybetmiştir. Verilerdeki hata kaynakları analiz edilmiş ve düzeltmeler yapılmıştır. Dünyada işle ilgili ölüm sayısı en uygun tahmine göre 1.1 milyondur. Bunun anlamı her gün 3000 kişi işi nedeniyle ölmektedir ( Takala, 1998).

Ölüm Tipi Ölü Sayısı
İşyerindeki ölümler 335.000
İşyeri ve ev arasında meydana gelen ölümler 158.000
Meslek hastalıkları sonucu ölümler 325.000
TOPLAM 818.000
Tablo 1.1 1994 yılındaki işle ilgili ölüm sayıları (Takala,1998)

Ülkeler arasındaki bir karşılaştırma ise dünya sekiz bölgeye ayrılarak yapılmıştır (Tablo 1.2). Toplamda, dünyadaki işgücü sayısı 2.7 milyar olarak tahmin edilmiştir. Ülkeler arası ölüm oranı oldukça fazla değişmektedir. Oturmuş Pazar Ekonomilerinde ülkeler arasındaki oranın aralığı 1.4 ve 10 olarak verilmiştir.

Bölge Ölüm Oranı Ölü Sayısı
Oturmuş Pazar Ekonomileri 5.3 19700
Avrupa’nın Eski Sosyalist Ekonomileri 11.1 15600
Hindistan 11.0 36700
Çin 11.1 68200
Diğer Asya ve Adalar 23.1 80600
Alt Sahra Afrikası 21.1 45900
Latin Amerika ve Karaipler 13.5 26400
Orta Doğu 22.5 41800
DÜNYA 14.0 334900
Tablo1.2 1994 yılında dünyanın sekiz bölgesinde meydana gelen ölümcül iş kazaları. Ölüm oranı her 100.000 işçi için verilmiştir. (Takala,1998)

Ölümcül olmayan kazaların tekrar oranı da tahmin edilmiştir. ILO ölümcül olmayan kazaların tahmininde temel olarak kullanılmak üzere ölümcül olmayanlar ve olanlar arasında 750 oranını benimsemiştir. Bu durumda yaralanma sayısı 250 milyon iş kazası ve 160 milyon meslek hastalığı vakasını kapsar. Bunlar göreceli olarak ihtiyatlı rakamlardır. (Takala, 1998)
1.1.3. Kazaların Maliyetleri
İş kazaları, aynı zamanda toplum, işveren kuruluşları ve yaralanan kişiler açısından ekonomik öneme sahiptir. Toplum seviyesinde maliyetler dikkate değerdir. Ancak. sağlık ve sigorta gibi sistemlerin farklı parçalarında oluştuklarından bu maliyetlerin ayrıştırılıp hesaplanması oldukça güçtür.
ILO tarafından maliyet tahminlerinin bir özeti yakın zamanda yayımlanmıştır (Dorman, 2000). Genellikle, bu tahminlerin yapılmasında birçok sorun çıkmakta ve çok sayıda varsayımda bulunmak gerekir. Bu çalışmalar faydalı olabilir ancak ağırlık derecelerinin sıralanması olarak görülmelidir. Meslek hastalıkları ve kazalarla ilgili karşılaştırmalı maliyet tahminler Avrupa ve ABD için yapılmakla birlikte gelişmekte olan ülkeler için herhangi bir seviyede yapılmış bir tahmin bulunmamaktadır.

Örnek olarak verilen 9 Avrupa ülkesinde yapılan bir araştırma (Beatson ve Coleman, 1997) ülke bazında toplam iş kazası ve meslek hastalığı maliyetlerine yer vermiştir. Maliyetlerin birçoğu GSMH oranı bakımından %2.5-6 arasındadır.
ABD’de yapılan 1992 yılında meydana gelmiş ölümcül ve ölümcül olmayan kazaların ekonomik maliyetleri konusunda yapılan bir araştırmada (Leigh et al, 1996) toplam maliyet 173.9 milyar dolar (GSMH’ye oranı %3) olarak bulunmuştur. Bu değer Dorman (2000) tarafından bulunan değerin hayli üzerindedir. En fazla maliyet ölümcül olmayan kazalara ait olup (144.6 milyar doları), ölümcül kazaların maliyeti bunun çok altında, 3.8 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Bu araştırma ödemeyi kimin yaptığı üzerinde de durmuştur. Birtakım varsayımlara dayalı olarak %80 oranında işçilerin bir şekilde bu maliyete katlanmak durumunda kaldıklarını göstermiştir.
Dorman (2000) tarafından özetlenen sonuçlar aşağıda verilmiştir.

a) İş kazalarının ve meslek hastalıkları maliyetlerinin gelişmiş ekonomilerin GSMH içindeki genel payı tipik olarak önemli bir seviyededir ve %3 den az değildir.
b) Meslek hastalıklarının tanımlanması güç olduğundan maliyet bunun çok üzerindedir.
c) İşçilerin tazminatları erken ölüm ve sakatlığın maliyetinin kim tarafından üstlenileceği konusunda önemli bir ekonomik etkendir.

Genellikle, kazaların toplam maliyetlerinin işveren kuruluşa göre oldukça değişkenlik göstermektedir. Maliyetlerin önemi, işyerinde hangi tip sigorta ve tazminat sisteminin uygulandığı ve üretimin müdahalelere karşı ne kadar duyarlı olduğuna bağlıdır. Heinrich(1931) ve Brody et al (1990) bu maliyetleri göreceli olarak yüksek bulmuştur. Fakat farklı bir çalışma (Söderqvist et al.,1990) kazaların şirketlere olan marjinal maliyetlerinin oldukça düşük olduğunu iddia etmektedir. Buna neden olarak, ayrıntılı ve çok yönlü bir sigorta politikasının kazaya uğrayan kişinin tazminatlarını karşılaması, sigorta primlerinin kaza sayısından bağımsız olması ve belli miktarda personel fazlası olması verilmiştir.
Kişisel seviyede bir kaza birey için kendini kısıtlayan birçok probleme neden olmakla birlikte işyerinde kazaya uğrayanlar için birçok ülkede geleneksel olarak sigorta tazminat ödemeleri vardır.

Dünyada Meydana Gelen İş Kazası ile İlgili İstatistiki Değerler

Ülkemizde her yıl 100.000 civarında iş kazası meydana geliyor. 1000-1500 civarında insanımız hayatını kaybediyor. 2500 – 3 civarında insan çalışamayacak şekilde malul kalıyor. Bu değerlerin SSK istatistiklerine geçen kayıtlı işlerle ilgili olduğu, beş milyon civarındaki SSK lı işçilerle ilgili olduğu, halbuki Ülkemizde en az 25 milyon çalışanın olduğu göz ardı edilmemelidir. Olay bütün çalışanlar (Memur, işçi, esnaf, çiftçi vs.) açısından değerlendirildiğinde kaza, yaralanma ve ölümlerin çok daha fazla olduğu ortadadır.

İş kazası ve meslek hastalığını önleme hususunda genel yaklaşım:

İş kazası ve meslek hastalığının temel olarak iki asıl (Görünen) sebebi vardır. Bunlar Tehlikeli Durum ve Tehlikeli Davranıştır. Tehlikeli Durum ve Tehlikeli Davranışın iş kazasına olan etkisini matematiksel olarak aşağıda belirtilen formülle izah edilmektedir. Bu formül iş kazası ve meslek hastalıklarının sebeplerinin ortaya konması ve izahının yapılabilmesi açısından teorik bir yaklaşım sağlamaktadır. Bütün iş kazalarını ve meslek hastalıklarını bu formülle izah edilebilmesi mümkün olamamaktadır. Bazı olaylarda bu iki çarpandan birinin olmadığı görülebilmektedir.

Ancak kazaların ve meslek hastalıklarının çok büyük bir çoğunluğunu bu formülle izah etmek mümkün olmaktadır. Hatta bu formülde çalışma yerindeki tehlikeli duruma ve çalışan insanın tehlikeli davranışta bulunma ihtimali açısından 10 üzerinden puanlar verilerek sonuçta iş kazası olma ihtimali olarak sayısal bir değere ulaşmak mümkün olmaktadır.

Bu yaklaşımda kaza sebebi olarak belirtilen hususların arka planında bu sebeplerin arka plandaki sebeplerinin, asıl ve tali sebeplerinin olacağı göz ardı edilmemelidir. Risk analizleri yapılırken mümkün mertebe bütün sebeplerin değerlendirilmesi gerekmektedir.

Tehlikeli Durum x Tehlikeli davranış = İş kazası (Meslek Hastalığı)

(İşyeri şartları) Uygun kişi seçilmesi
Eğitim
Denetim

Emniyetli çalışma ortamı nasıl olmalıdır:

Emniyetli çalışma ortamı, en sağlıklı teknolojinin uygulandığı, işçi sağlığı ve iş güvenliğini işçilerin inisiyatifine bırakmayacak şekilde güvenlik tedbirlerinin alındığı, işçi yorgun ve dalgın bile olsa, tehlikeli davranışta bulunsa dahi kazanın olmadığı ortamdır.

Eğitim : Emniyetli çalışmayı

• Öğrenmek
• Öğrendiklerine İnanmak
• Alışkanlık (Ahlak) haline getirme

Denetim:
• İnsanın kendi kendini denetlemesi
• Toplumun insanları denetlemesi
• Denetimle görevli kişilerin mahiyetlerini denetlemesi

İş kazası ve meslek hastalığının geliş sesini duymak:

İşçi sağlığı ve iş güvenliği konusu, İşyerlerinin, maddi ve manevi yönüyle çok önemli bir konusudur. Bu konuda hassasiyet gösterilmesi, çok gayret edilmesi gerekmektedir.

Ancak , İşyerlerinde, işçi sağlığı ve iş güvenliği hususu, normal şartlarda gündeme gelmemektedir. Ne zaman ki, bir kaza olur, bir veya birkaç kişi yaralanır veya ölür, o zaman gündeme gelir. Halbuki o zaman iş işten geçmiştir. Ölüyü defnetmekten, yaralıyı hastaneye göndermekten başka yapılabilecek çok şey yoktur.

Öyleyse, kaza olmadan, insan yaralanmadan veya ölmeden, işçi sağlığı ve iş güvenliği konusunun hatırlanması, gerekli tedbirlerin alınması, koruyucu sağlık hizmetlerinin verilmesi, kontrol ve denetimlerin yapılması gerekmektedir.

”Kaza geliyorum demez” değil “kaza geliyorum der” ancak kaza geliyorum sözünü duyabilmek, o bilgiye, o bilince , o hassasiyete sahip olmak gerekir. Bunu herkes duyamaz. Her işyeri bunu fark edemez. İşçi sağlığı ve iş güvenliğini kazadan kazaya, olaydan olaya, teftişten teftişe hatırlayanların “kaza geliyorum” sözünü duymaları mümkün değildir.

Bazı ileri Ülkelerde, bazı modern İşyerlerinde, insan yaralanması ile neticelenmeyen olaylar(Az daha kaza olacaktı dediğimiz olaylar) kayda alınmakta ve bu şekilde kaza geliyorum sözünü duymaya çalışmaktadırlar. İstatistikler göstermektedir ki, “az daha kaza olacaktı” türü on adet olayın içinde bir tane yaralanmalı olay meydana gelmekte, otuz tane hafif yaralanma içinde bir ağır yaralanma veya ölüm meydana gelmektedir. Bu kazaları bu şekilde takip ederek kaza geliyorum sözünü duymaya ve buna göre tedbir almaya çalışmalıyız.

Kaza geliyorum sözünü duymanın yollarından biri de, işyerinde alınmış olan sağlık ve güvenlik tedbirlerini kontrol etmek, makine tezgah ve tesislerin emniyetli çalışıp çalışmadığını denetlemekle mümkündür.

İşyerlerinde yerleştirilecek kontrol ve bakım mekanizması ile , kontrol ve deneylerin sistematik olarak ve otomatik olarak yapılabilmesi sağlanmalıdır. Başka bir deyişle, bu tedbirlerin alınmasının, bakım ve denetimlerin yapılmasının, şahıslara bağlı olmaktan çıkarılarak, sistemin normal işleyişi içinde yapılan çalışmalar haline getirilmelidir.
İşyerinde işçi sağlığı ve iş güvenliği tedbirlerinin, bazı insanların gayretine bağlı kalmaması, iş güvenliğinin, kazalar meydana geldikçe hatırlanan bir konu olmaması için, işyerlerinde iyi bir kayıt sisteminin yerleştirilmesi gerekmektedir.

İlk bakışta kayıtla uğraşmak, bir çeşit bürokrasiyi artırmak gibi görülmektedir. Ancak, işyerlerinde ve özellikle büyükçe işyerlerinde işleri engellemeyecek seviyede bir bürokrasiye, kayıt sistemine ihtiyaç vardır.

Toplam kalitenin en önemli parolası, “yaptığını yaz, yazdığını yap” tır. İşçi sağlığı ve iş güvenliği için de bu parolayı kullanmakta büyük fayda vardır.

Yapılan çalışmaların, kontrollerin, eğitimlerin, denetimlerin belgeye bağlanmasının birçok faydası bulunmaktadır. Kayıt sisteminin işlemesi, hizmetlerin devamlı olmasını sağlamakta, kontrol edenler ve edilenler işi daha çok ciddiye almakta, insanlar, altında imzalarının bulunduğu belgeler ve bilgiler hususunda daha dikkatli ve gayretli olmaktadırlar.

Bu sebeple, işyerlerinde yapılan bütün eğitimlerin, talimatların, kontrollerin, çalışmaların belgelenmesi, ilgililere tebliğ edilmesi, imzalarının alınması, tedbirlerin takip edilmesi, uygulanması ve benimsenmesi açısından çok önemlidir.

Yaralanmasız her 10 kazanın içinde 1 yaralanmalı kaza olur
30 yaralana içinde 1 ağır yaralanma veya ölüm olur

1 Ölüm veya Ağır yaralanmalı kaza

30 Yaralanmalı kaza

300 Yaralanmasız kaza

• Herhangi bir kazanın sonucunu (Hafif yaralanma, ağır yaralanma veya ölüm) önceden kestirebilmek mümkün değildir.

İş kazası ve meslek hastalıklarının en aza indirilmesi için aşağıda belirtilen hususlarda çalışma yapılması gereklidir.

1. Güvenli bir işyeri
2. Güvenli tesisi, makine , alet
3. Güvenli hammadde, malzeme
4. Uygun işyeri ortamı
5. Uygun Koruyucu malzeme
6. Uygun personel seçimi
7. Eğitim
8. Gözetim, denetim

Bu hususta çalışma yapılabilmesi için işyerinde bu konuda görevli birimlerin ve elemanların bulunması gerekmektedir.

• İş Güvenliği Mühendisi
• İşyeri Hekimi
• İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Kurulu
• İşyeri Sağlık Birimi

Sağlıklı ve Emniyetli bir işyeri kurulup işletilmesi için atılması gerekli adımlar:

1. Kurma izni ve İşletme Belgesi alınması:

• Kurma izni beyannamesi
• Vaziyet planı
• İnşaat projesi
• Elektrik tesisat projesi
• Isıtma ve havalandırma tesisatı projesi
• Makine ve yardımcı tesisler yerleşim planı
• Hammadde, yardımcı madde ve üretilen maddelerin listesi
• ve Müfettiş tarafından gerekli görülecek diğer belge ve bilgiler

2. İşyeri binasının uygun kurulması:

Tavan yükseklikleri
Merdivenlerin durumu
Asansörler
Zeminin durumu
Koridorlar, geçitler,
Yeterli ışıklandırma
Yeterli havalandırma
Yeterli ısıtma
Temiz su temini
Mutfak
Yemekhane
Soyunma yerleri
Duşlar
Yatıp kalkma yerleri

3. Bulaşıcı hastalıklar:

a) Sinek, Tahtakurusu, pire, fare ve benzeri zararlılarla mücadele edilmesi
b) İşçilerin işe alınmasında bulaşıcı hastalığı olmadığına dair muayene ettirilmesi
c) Bulaşıcı hastalık çıktığında karantina uygulanması

4. Meslek hastalıkları:

a) Kimyasal etkilerle ortaya çıkan meslek hastalıkları:
Kurşun
Cıva
Arsenik
Fosfor ve beyaz fosfor
Organik Fosfor (Ensektisit üretimi)
Kadmiyum
Manganez ve bileşikleri
Krom ve bileşikleri
Berilyum
Azot Oksit
Benzen(Benzol)
Anilin ve nitro-amin türevleri
Halojenli hidrokarbonlar
Karbon sülfür
Kükürtlü hidrojen
Tozlarla ortaya çıkan meslek hastalıkları (pnomokonyozlar)

Önleme tedbirleri:
1. İkame
2. Kapalı sistemde çalışma
3. Tecrit
4. Havalandırma
5. Toz ölçümleri
6. İşçilerin Sağlık Kontrolleri

5. Fiziksel ve mekanik sebeplerle ortaya çıkan meslek hastalıkları

Gürültü

Önleme tedbirleri:
1. Makinelerin montajında tedbir
2. Duvarlara sesi yansıtmayan malzeme ile yapılması ve kaplanması
3. Çift kapı çift pencere
4. Kişisel koruyucu malzeme kullanılması
5. İşe giriş sağlık muayenesi ve periyodik sağlık kontrolleri yapılması

Titreşim

Tedbirler:
1. İşe girişte genel sağlık muayenesi
2. Belli periyotlarda sağlık kontrolleri

Enfrarüj ışınlar:

Tedbirler:
1. Işınların tecrit edilmesi
2. Kişisel koruyucular kullanılması
3. İşe giriş sağlı muayeneleri
4. Periyodik sağlık kontrolleri(Göz kontrolü)

Nemli hava cereyanlı ve yetersiz ışıklı işler:

Tedbirler:
1. Yeterli suni aydınlatma yapılması
2. Kişisel korunma araçları kullanılması
3. İşe giriş ve periyodik sağlık kontrolü yapılması(Romatizma ve göz hastalığı bulunanlar bu işlerde çalıştırılmaması)

Basınç: (Dalgıç odalarında yapılan çalışmalar gibi)

Radyoaktif ve radyoiyonizan maddeler:

Tedbirler:
1. Radyoaktif kaynaktan uzak durulacak
2. Kısa süre kalınacak
3. Uygun paravanalar konacak
4. Havalandırma yapılacak
5. Taşınabilen rad. Malzeme özel kutularda saklanacak
6. Sağlık kontrolleri (İşe giriş ve periyodik) yapılacak

6. Kullanılan hammadde sebebiyle meydana gelen meslek hastalıkları

1. Şarbon Tedbirler:
2. Tetanos 1-İşyerinin dezenfekteedilmesi
3. Leptospiroz 2-El ağız ve beden temizliği
4. Ankilostomyaz 3-Aşı Yapılması
5. Akciğer tüberkülozu 4-Farelerle mücadele

7. İşyerinde alınan Tıbbi Tedbirler
İşyeri hekimi
Sağlık memuru veya hemşire
İlk yardım ve kurtarma kursu görmüş eleman
İlk yardım ve tedavi malzemeleri ve sıhhi tesisat
Yaralıyı taşımak için uygun araç ve gereçler

7. Yangına karşı alınması gerekli tedbirler

• Yangın merdiveni
• Kapıların ve koridorların uygun olması
• Giriş çıkış kapılarının mesai saati içinde kilitli tutulmaması
• Yangın söndürme ekibi kurulması, ekiplerin eğitilmesi
• Yeterli miktar ve basınçta su bulunması
• Motopompların kontrol edilmesi,
• Suyun donmasına karşı tedbir alınması
• Yangın muslukları ve hortumların standart olması
• Seyyar yangın söndürme cihazları bulundurulması
• Seyyar yangın söndürme cihazlarının kontrolü
• İşyerinde yangın alarm tertibatının bulunması
• Alarm ve tahliye denemeleri yapılması
• Par.Pat. mad. İle ilgili özel tedbirler alınması

9. Makinelerde ve tezgahlarda alınacak güvenlik tedbirleri

• Modern tekniğe uygun en sağlıklı makine tezgah ve imalat tekniği kullanılması

• Tehlike arz eden bütün hareketli kısımların kapatılması

• Operasyon noktalarına uygun koruyucu yapılması

10.Kazanlarda basınçlı kaplarda ve kompresörlerde alınacak
tedbirler
11. Fırınlarda ocaklarda alınacak tedbirler
12. Elektrik tesisatında alınacak tedbirler
13. El aletlerinin kullanılmasında alınacak tedbirler
14. Kaldırma araçlarında alınacak tedbirler
15. Taşıyıcılarda (Transportörlerde) alınacak tedbirler
16. Motorlu arabalarda, iş makinelerinde alınacak tedbirler
17. Malzemelerin kaldırılması Taşınmsı İstiflenmesinde tedbirler
18. Bakım ve onarım işlerinde tedbirler
19. Kişisel korunma araçlarının kullanılması

İSİG DE TEMEL ANLAYIŞ: Esas olan tesis üzerinde genel koruma ve önleme tedbirlerinin alınmasıdır.

Genel korumanın yeterli olmadığı durumlarda kişisel korunma tedbirlerine baş vurulmalıdır.

About these ads

About aliseydi

İş Güvenliği Uzmani
Bu yazı İş Güvenliği içinde yayınlandı ve , , , , olarak etiketlendi. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s