Risk Yaklaşımı :
İş güvenliği disiplini, çalışma hayatının hemen her noktasında, çalışanların sağlık ve güvenliğini tehdit eden bir kısım etkenlerin varlığını kabul etmektedir. Bu etkenleri daha önceki konularda ele alındığı gibi çok çeşitli başlıklar altında gruplandırmak mümkündür. Klasik sağlık ve güvenlik anlayışı bu etkenlerin varlığını kabul etmekle birlikte bunların etkilerinden korunma çalışmalarında görev yapanları özellikle resmi makamları (ÇSGB İş Müfettişleri başta olmak üzere) yalnızlığa iten bir yaklaşım tarzı sergilemekte idi. Bu yaklaşım tarzı aşağıda kısaca özetlenmiştir.
DURUM TESBİTİ
Konuya başlamadan bir durum tesbiti yapmak yerinde olacaktır.
Ülkemizde İSG Uygulamaları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Eksenli, Teftiş, Denetim ve İzleme ağırlıklı olarak yürütülmektedir.
İSG faaliyetleri Teftiş ve müfettiş ile özdeşleşmiş durumdadır. Yani İSG faaliyetlerinin merkezinde İş teftiş biriminin bulunduğunu söylemek mümkündür.
İŞ TEFTİŞ
- Program hazırlama; Öncelik belirlemesi ve makro seviyede risk değerlendirme
- işyeri ziyaretleri; genel teftiş,
- mevzuata bağlı ön tehlike belirlemesi ve tedbir önerme,
- noksanlıkların tesbiti ve tavsiyelerde bulunma gerekli hallerde mehil verme,
- Gerekli hallerde idari para cezalarının uygulanması,
- Genel teftişte tesbit edilen hususlar ile ilgili kontrol teftişlerin yapılması,
- Noksanlıkların giderilmesini takiben tekrar programa alınarak işyerinin izlenmesi,
Bu uygulama tarzının en dikkat çekici özelliği, işyerinde yapılan teftişler ile İSG noksanlıklarının belirlenmesi ve gerekli tedbirlerin aldırılması için uygulamaların yapılması şeklinde özetlenebilir.
Ülkemizde ve hemen hemen bütün dünya ülkelerinde 1980’li yılların başına kadar sürdürülen bu uygulamalar ile çalışanların sağlık ve güvenliklerini sağlama açısından birtakım iyileşmeler sağlanmış olsa bile yeterli iyileşmenin sağlandığından söz etmek mümkün değildir.
1980 ‘li yıllardan başlamak üzere dünya genelinde çalışanların sağlık ve güvenliklerinin sağlanabilmesi amacı ile yeni yaklaşımlar geliştirme çalışmaları başlamış ve bu çalışmaların sonucu olarak bir çok ülkede adı kısaca “MESLEKİ GÜVENLİK ve SAĞLIK KANUNU –OSHA” olarak adlandırılabilecek kanunlar çıkarılarak uygulamaya konulmuştur. Bu kanunlarda yer alan bu yeni anlayışın en belirgin özellikleri aşağıda sıralanmıştır.
Yeni İSG Yaklaşımının En Belirgin Özellikleri
• Risk Değerlendirmesi
• Çalışanların Katılımı
• Uzman Katkısı Sağlanması
• Çalışanların Bilgilendirilmesi
• Çalışanların Eğitimi
• Koruma Önleme Anlayışı
Bu başlıkların üzerinde ayrı ayrı durulması ve detaylı açıklamaların yapılması bir gereklilik olarak karşımıza çıksa da konunun dışına taşmamak için üzerinde durulmayacak yeri geldiğinde kısa açıklamalar yapmakla yetinilecektir.
ESKİ – YENİ YAKLAŞIMIN KARŞILAŞTIRILMASI
ESKİ UYGULAMA YENİ ANLAYIŞ
1 TESBİT BAZLI REAKTİF RİSK BAZLI PROAKTİF
2 SINIRLI NOKTADA ÇALIŞAN KATILIMI HER KONUDA GENİŞ ÇAPLI ÇALIŞAN KATILIMI
3 SERTİFİKASIZ UZMAN VE YETERSİZ KATGI SERTİFİKASYON VE GENİŞ UZMAN DESTEĞİ KULLANIMI
4 SINIRLI BİLGİLENDİRME HABERDAR ETME VE DİĞER KİŞİLERİ KAPSAMA
5 YETERSİZ EĞİTİM PROGRAMLI VE NİTELİKLİ EĞİTİM VE BELGELEME
6 SADECE KORUMA ANLAYIŞI ÖNLEME VE KORUMAYA DAYALI ANLAYIŞ
TERMİNOLOJİ
Yeni yaklaşımın en önemli unsuru risk değerlendirme kavramıdır.
Çalışma hayatına yeni katılan İSG kavramları üzerinde anlayış birliği sağlanmasına ihtiyaç bulunmaktadır.
TEHLİKE:
Çalışma ortamı ve şartlarında var olan, ya da dışarıdan gelebilecek kapsamı
belirlenmemiş, maruz kimselere, işyerine ve çevreye zarar yada hasar verme potansiyeli
RİSK :
Tehlikelerden kaynaklanan bir olayın, meydana gelme ihtimali ile zarar verme derecesinin bileşkesidir.
Kabul Edilebilir Risk :
Kanuni zorunluluklar ve işletmenin İSG politika ve uygulamaları dikkate alındığında, kabul edebilecek düzeye indirilmiş risk.
RİSK DEĞERLENDİRMESİ
Tanım : TS 18001 Madde 3.15’e göre
Tüm proseslerde, riskin büyüklüğünü Tahmin etmek ve Riske tahammül edilip
Edilemeyeceğine Karar vermek.
RİSK DEĞERLENDİRMESİ
( BS 8800’e göre Tanım : 3.14 )
Riskin büyüklüğünün tahmin edilmesini ve riskin kabul edilebilir olup olmadığının tanımlanmasını kapsayan süreç.
Risk Değerlendirmesi
(TS 1050 Risk Değerlendirmesi)
Tehlikelerin, (belirlenerek) sistematik bir yolla gözden geçirilmesine imkan veren bir
dizi mantık adımıdır.
RİSK DEĞERLENDİRMESİ
İLO-OSH 2001 İSGYS rehberi
İşteki tehlikelerden ortaya çıkan sağlık ve güvenlik risklerini Değerlendiren bir prosestir.
RİSK DEĞERLENDİRMESİ
Sistematik olarak Tehlikeleri belirlemek, Riskleri ortaya çıkarmak ve Riskleri kontrol etmek için uygun nitel ve/veya nicel yöntemler kullanılarak yapılan çalışmaların bütünüdür.
İŞ HAYATINDA İSG RİSKLERİ NELERDEN KAYNAKLANIR ?
I. İŞLER
İşyerinde Yapılan ya da Yürütülen,
İşletme,
Bakım onarım,
Temizlik,
Sosyal Tesislerden vb. faaliyetler
II. İşlemler (operasyonlar)
Yürütülen operasyonlar,
Mekanik İşlemler, (Delme, Kesme, Kaynak vb.)
Kimyevi prosesler,
Vb.
III. Kullanılan Maddeler
İşyerinde kullanılan
Ham,
Yarı mamul ve
Mamul maddeler
IV. Makina ve donanımlar
İşyerinde kullanılan her türlü
iş ekipmanları,
Tesisat ve tertibatlar,
Düzen ve sistemler,
Vb.
V. KİŞİLER
İşyeri veya çevresinde bulunan kişiler,
Çalışan,
Stajyer,
Ziyaretçi,
İşveren veya vekilleri
vb.)
VI. Organizasyonlar
İşyerinde oluşturulan organizasyonlar,
Hiyerarşik yapı,
Yönetim Sistemleri
Eğitim Organizasyonu,
Yangın,
Tahliye vb. Organizasyonlar
VII. Çevre
Çevrede yer alan unsurlardan
Çalışma Çevresi,
Fiziki Çevre,
Biyolojik Çevre,
Coğrafi Çevre,
Jeolojik Çevre
VIII. Etkileşimler
RİSK YAKLAŞIMI VE RİSK DEĞERLENDİRMENİN TARAFLAR AÇISINDAN
YARARLARI NELERDİR ?
ÇALIŞANLAR AÇISINDAN YARARLARI
Dengeli Katılım
Haberdar olma,
Sorumluların belirlenmesi
Kayıtlar Ulaşma
Doğrudan Çalışan yerine bütün çalışanları kapsama
Kuralların önceden belirlenmesi
Proaktif yaklaşım
Sürekli gelişim
Acil durum hazırlığı
İç denetim
İŞVERENLER AÇISINDAN YARARLARI
Tehlike ve risklerini önceden görebilme
Uluslararası saygınlık ve geçerlilik
Proaktif yaklaşımla acil durumlar için her an hazırlıklı olma
İstenmeyen durumların önlenmesi ile kayıpların azaltılması
Sorumlulukların ve görevlerin belirlenmesi ve paylaşımı
Güvenli teknoloji seçimi ile güvenli çalışma ortamı temini
DEVLET AÇISINDAN YARARLARI
Denetim Kolaylığı
Sürekli Gelişme
Uluslararası SGYS Hazırlık
Düzenli Veri Akışı
Çalışma Barışına Katkı
Kayıpların Azalması
Risk Kültüründe Gelişme
Çalışmalara Katılım İle Yükün Azalması
I. ADIM TEHLİKELERİN BELİRLENMESİ
İşe başlanmadan şu veriler toplanıp değerlendirilmelidir.
• Kimyevi, fiziki ve biyolojik ajanlar listesi
• İş aktivitelerinin gözden geçirilmesi
• Ortam ölçüm raporlarının incelenmesi
• İş kazası ve hadise (olay) raporlarının incelenmesi
• Literatür taraması (standart vb.)
• İmalatçı verilerinin değerlendirilmesi
• Uzman görüşlerinden yararlanılması
• Teknik periyodik kontrol raporlarının incelenmesi
• İSİG Kurulu yıllık faaliyet raporlarının
• değerlendirilmesi,
• Benzeri diğer işyerlerinden elde edilen veriler,
II. ADIM : RİSKLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
R = İ X D
R= Risk
İ= İhtimal
D= Zararın Derecesi
İşyerinde bir olayın gerçekleşme ihtimalini göstermek için aşağıdaki ihtimal skalası kullanılır;
İhtimal Ortaya çıkma sıklığı / frekans için
derecelendirme basamakları
——————- ————————————————–
ÇOK KÜÇÜK YILDA BİR
KÜÇÜK ÜÇ AYDA BİR
ORTA AYDA BİR
YÜKSEK HAFTADA BİR
ÇOK YÜKSEK HER GÜN
SONUÇLARA KARAR VERİLMESİ
Muhtemel bir olay sonrası beklenen zarar veya hasarın derecelendirilmesi için aşağıdaki skala kullanılır.
SONUÇ DERECELENDİRME
————— —————————————–
ÇOK HAFİF : İş saati kaybı yok, ilkyardım gerektiren
HAFİF : İş günü kaybı yok, ilk yardım gerektiren
ORTA : Hafif yaralanma, tedavi gerekir
CİDDİ : Ölüm, Ciddi yaralanma, meslek hastalığı
ÇOK CİDDİ : Birden çok ölüm, sürekli iş göremezlik
RİSK MATRİSİ
SONUÇLAR
İHTİMAL 5 ÇOK CİDDİ 4
CİDDİ 3
ORTA 2
HAFİF 1
ÇOK HAFİF
5 ÇOK YÜKSEK
25
20
15
10
5
4
YÜKSEK
20
16
12
8
4
3
ORTA
15
12
9
6
3
2
DÜŞÜK
10
8
6
4
2
1
ÇOK DÜŞÜK
5
4
3
2
1
RİSK SKORUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ
25 -16 KABUL EDİLEMEZ RİSK
9 – 12 DİKKATE DEĞER RİSK
1 – 6 KABUL EDİLEBİLİR RİSK
3. ADIM
KONTROL TEDBİRLERİNE KARAR VERME
Bu adımda risklerin kabul edilebilir düzeye indirilmesi için gerekli kontrol tedbirlerine karar verilir.
4. ADIM :
KONTROL TEDBİRLERİNİN UYGULANMASI
Bu adımda seçilen kontrol tedbirleri uygulanarak tamamlanır
5. ADIM :
İZLE VE TEKRAR ET
Son adım tedbirlerin etkinliğinin izlenmesi ve tekrar edilerek gözden geçirilmesidir.
YENİ YAKLAŞIM
İş Teftiş Birimi
Veri tabanı hazırlama
Uyumlaştırılmış standartlar
Mevzuat oluşumuna katkı sağlanması
Akreditasyon
Sağlanması
Risk değerlendirme
Çalışmaları
İSG istatistiklerinde birlik sağlanması
Önceliklerin belirlenmesi
Programların hazırlanması
Veri tabanı hazırlama
Risk Kontrol Hiyerarşisi
Tehlikeyi kaynağında ortadan kaldır.
Tehlikeyi kaynağında azalt.
Kişiyi tehlikeden uzaklaştır.
Tehlikeyi izole et.
Kişinin maruziyet seviyesini azalt.
Güvenli Çalışma Sistemleri/Belgeleri kullan.
Kişisel koruyucu kullanımını sağla.
Risk Değerlendirmesinde Kişisel Sorumluluk
• Yeteneklerinin ve sınırlarının farkında olmak
• Yönetim sistemlerine uygun ve disiplinli çalışmak
• Kendisinin ve diğerlerinin güvenliğini gözetmek
• Etkin takım elemanı olmak Mücadeleci Olmak
• Değişime uyum sağlamak
